Aydın Aytepe’nin Bilinmeyen Tarihi: Kepez Mahallesi ve Gündoğan Adının Hikâyesi

Aydın’ın Saklı Tarihi: Aytepe’nin (Kepez) Bilinmeyen Hikâyesi

Aydın’ın en güzel manzarasına sahip Aytepe Mesire Alanı, hafta sonları ailelerin ve gençlerin akın ettiği bir mekân. Ama bu tepenin adının ardında, çoğu Aydınlının bilmediği bir geçmiş var.

Aydın’da yaşayan herkes “Aytepe” ya da “Kepez” der. Peki Aydın’ın bu ünlü tepesinin gerçek adının ne olduğunu, bir zamanlar nasıl bir mahalle olduğunu biliyor musunuz? Tarihçi Hilmi Anaç’ın araştırmalarına dayanan bu yazıda, Aydın tarihinin unutulmaya yüz tutmuş bir sayfasını birlikte açıyoruz.

Aydın’ın Kepez Mahallesi: Bir Rum Mahallesinin Hikâyesi

Aytepe’nin hikâyesi, Aydın’ın en zor yıllarına, Yunan işgali dönemine uzanır. İşgal öncesinde ve sırasında Aydın’ın Rum mahallelerinden biri olan Kepez (Rumca söylenişiyle Kepezis), işgalin ardından tam 23 yıl boyunca yıkık dökük bir harabe olarak bırakıldı.

Bu mahallenin Aydın’ın sıradan bir köşesi olmadığını, arşiv görüntülerinden de anlıyoruz. Adnan Menderes Üniversitesi Tarih Bölümü’nün yayımladığı gravür ve kartpostal koleksiyonunda, 19. yüzyıl başlarına ait “Kepez’den Aydın’a bakış” görüntüsü ile 19. yüzyıl sonlarına ait bir “Kepez Rum Kulübü” fotoğrafı yer alıyor. Yani bugün pikniğe çıktığımız tepe, bir zamanlar sosyal hayatın yaşandığı, kulübü ve mahalle kültürü olan canlı bir yerleşimdi.

Türkçede “kepez” sözcüğünün dik, sarp yamaç anlamında kullanıldığı biliniyor. Bu, tepenin coğrafyasıyla örtüşen ilginç bir rastlantı. Ancak bunu kesin bir köken açıklaması olarak sunmuyoruz.

23 Yıllık Sessizlik: Harabeden Aytepe’ye

Aydın 1919’da işgal edilmiş, 1922’de kurtulmuştu. Anaç’ın verdiği 23 yıllık süreyi bu tarihe eklediğimizde 1940’ların ortasına, yani mahallenin resmî adının değiştiği yıllara varıyoruz. Bu hesap bizim yorumumuz. Ama şunu düşündürüyor: Aydın, savaşın yaralarını sardıktan çok sonra bile bu tepeye dönüp bakmakta zorlanmış olabilir.

Milli Mücadele’nin kazanılması ve Cumhuriyet’in ilanıyla Aydın yaralarını sarmaya başladı. Kepez’in yeniden imarı ise yıllar sürdü. Bölge yeşillendikçe Aydın halkı, acı anıları geride bırakmak istercesine tepeye yeni bir isim verdi: Aytepe. Kentin adını taşıyan bu isim, tepenin artık Aydın’ın ortak malı olduğunu da söylüyordu.

Aytepe Nasıl Gündoğan Mahallesi Oldu?

Cumhuriyet döneminde Aydınlılar arasında Aytepe adıyla yaşayan bölge için 1945’te resmî bir karar alındı. 1943-1948 yılları arasında Aydın Valiliği yapan ve bölgedeki çalışmalara öncülük eden Salim Gündoğan’ın soyadı mahalleye verildi. Böylece Aytepe, resmî kayıtlara Gündoğan Mahallesi olarak geçti.

Bir mahalleye, imarına öncülük eden valinin adını vermek o dönemde alışılmış bir uygulamaydı. Ama halk bu adı hiç sahiplenmedi.

Aydınlılar Neden Hâlâ “Aytepe” Diyor?

Devlet kayıtlarında ad değişse de Aydın halkı bu resmî adı hiçbir zaman tam olarak benimsemedi. Tarihçi Hilmi Anaç’ın da belirttiği gibi Aydınlılar, kendi verdikleri Aytepe adında ve bölgenin tarihî kökenini yansıtan Kepez adında ısrar etti. Anaç’a göre bu tamamen halkın alışkanlığından kaynaklanıyor.

Bugün Aydın’ın Efeler ilçesindeki Zafer Mahallesi sınırları içinde yer alan bu bölgede “Gündoğan” adının yaygınlaşmamasının pratik bir nedeni de var: Aydın’ın Köşk (Ilıdağ) ve Koçarlı ilçelerinde de birer Gündoğan yerleşimi bulunuyor. Karışıklığı önlemek ve tarihî bağı korumak isteyen Aydınlılar, nesilden nesile “Aytepe” demeyi sürdürüyor.

Kepez adı da tamamen kaybolmadı. Zafer Mahallesi’nin kuzeyindeki bu kesim, akademik kaynaklarda hâlâ “Kepez semti” olarak geçiyor. Adnan Menderes Üniversitesi’nin merkez kampüsü için 1991’de bu bölgede geniş bir alan imara açıldı. Yani bugün üniversite öğrencilerinin dolaştığı yerler de aynı tarihî coğrafyanın parçası.

Aydın Aytepe Mesire Alanı: Şehrin Küllerinden Doğuşu

Bugün T.C. Aydın Büyükşehir Belediyesi Aytepe Mesire Alanı tabelasının altından geçerken, yalnızca bir parka değil, Aydın’ın küllerinden yeniden doğuşunu simgeleyen tarihî bir alana adım atıyoruz. Çam ağaçlarının gölgesinde çay yudumlanan, Aydın manzarasının en güzel izlendiği bu tepe; Aydınlıların hem doğayla hem de geçmişiyle bağ kurduğu en kıymetli noktalardan biri olmaya devam ediyor.

Alanda piknik masaları, oturma bölümleri, süs havuzları, çocuk oyun alanları, yürüyüş parkurları ve bir restoran-kafe bulunuyor. Yaz akşamlarında aydınlatılan tepe, şehrin ışıklarını seyretmek isteyenlerin de uğrak noktası. Hafta sonları yer bulmak için erken gitmekte fayda var. Mesire alanında ateş yakmak yasak olduğu için mangal planı yapmayın.

Nasıl gidilir? Aytepe’ye karayoluyla çıkılabildiği gibi, Pınarbaşı’ndan tepeye uzanan teleferik hattıyla da bilinir. Teleferiğin güncel çalışma durumunu gitmeden önce kontrol etmenizi öneririz.

Aytepe’de Bir Çay İçerken Düşünün

Bir dahaki ziyaretinizde şehre tepeden bakarken, aşağıdaki manzaranın bir zamanlar bu tepeden de görülen, kulübü ve mahalle hayatı olan bir Aydın’ın devamı olduğunu hatırlayın. Aydın’ın hafızası çoğu zaman tabelalarda değil, halkın kullandığı adlarda yaşıyor. Aytepe de bunun en güzel örneklerinden biri.

Sizce Aydın’ın Bu Tepesinin Adı Ne Olmalı?

Siz Aydın’daki bu bölgeyi günlük hayatta nasıl adlandırıyorsunuz? Aytepe mi, Kepez mi, yoksa Gündoğan mı? Yorumlarda buluşalım!

Kaynaklar: Tarihçi Hilmi Anaç’ın Aydın yerel basınına verdiği bilgiler (Ses Gazetesi, Aydın Hedef, Aydın24), ADÜ Tarih Bölümü gravür ve kartpostal koleksiyonu, “Aydın Şehrinin Kuruluşu ve Gelişme Evreleri” makalesi.